Państwo i Społeczeństwo / State and Society

Polskie szkoły coraz częściej przyjmują uczniów cudzoziemskich, co ma istotny wpływ na realizację procesu nauczania. Celem artykułu jest wskazanie znaczenia edukacji międzykulturowej we współczesnej szkole, ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji międzykulturowych nauczycieli. Edukacja międzykulturowa wspiera indywidualne podejście do uczniów różnych kulturowo oraz pomaga w kształtowaniu takich umiejętności jak szacunek do innych kultur i religii, akceptacja różnic, walka ze stereotypami i uprzedzeniami. Dzięki edukacji międzykulturowej następuje przejście od postaw etnocentrycznych uczniów do etnorelatywizmu, przejawiającego się w równym traktowaniu wszystkich kultur. Istota dobrze realizowanej edukacji międzykulturowej tkwi w kompetencjach nauczycieli, które powinny wyrażać się w znajomości problematyki wielo- i międzykulturowości oraz w postawie otwartości wobec osób reprezentujących inną narodowość, wiarę i kulturę.

Wykonywanie zawodu nauczyciela wiąże się z dużym ryzykiem wypalenia zawodowego. Jednym ze sposobów przeciwdziałania temu zjawisku jest takie przygotowanie do przyszłej pracy, które tworzy warunki do wzbogacenia wiedzy i rozwoju kompetencji stanowiących czynnik chroniący. W tekście opisano wyniki badań studentów pedagogiki na temat zajęć z personalizacji procesu kształcenia z elementami tutoringu. Przedstawione zostało porównanie danych z dwóch pomiarów, a także skategoryzowane za pomocą metody analizy treści wypowiedzi badanych na pytania otwarte. Uzyskane wyniki wskazują na pozytywny wpływ uczestniczenia w zajęciach na poziom wiedzy, umiejętności i wiary w swoje możliwości u badanych studentów, a także na duże zadowolenie z kontaktu z prowadzącymi zajęcia tutorami.

Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego to niepowtarzalna w skali kraju narodowa artystyczna instytucja światowej klasy – kuźnia talentów, która budzi zainteresowanie i podziw z racji swojej specyfiki i metod pracy z dziećmi uzdolnionymi muzycznie, a także z ich rodzinami. W artykule przedstawiono ogólnopolski program edukacyjny działającej w ramach ECM Lusławickiej Orkiestry Talentów w odniesieniu do dziecka szczególnie uzdolnionego muzycznie. Zaprezentowano rolę wpływu rodziny i najbliższego środowiska na rozwój dziecka utalentowanego. Podkreślono szczególną rolę relacji mistrz–uczeń jako nadrzędną ideę procesu edukacyjnego. Na koniec omówiono wyniki badań własnych przeprowadzonych wśród uczestników programu, pokazujące jego celowość i jakość realizacji.

Celem artykułu jest ukazanie znaczenia aktywności fizycznej dla zdrowia, lepszego samopoczucia i samodzielności seniorów w Małopolsce. Autor na podstawie badań własnych przeprowadzonych na grupie 460 seniorów zamieszkujących Małopolskę, dotyczących ich aktywności fizycznej i społecznej, dąży do zidentyfikowania głównych barier ograniczających zaangażowanie osób starszych w aktywność fizyczną oraz roli czynników społecznych w motywowaniu ich do aktywności. Artykuł ma również na celu wskazanie potrzeby tworzenia i wdrażania inicjatyw wspierających seniorów przez dostosowane do możliwości osób starszych programy zajęć i ćwiczeń.

Inspiracją do omówienia tematyki kształtowania umiejętności życiowych dzieci jako niezbywalnego komponentu strukturalnego kompetencji społecznych jest monografia Joanny Aksman zatytułowana Kształtowanie umiejętności życiowych uczniów klas początkowych w toku innowacyjnych warsztatów plastycznych Nauka – Sztuka – Edukacja na przykładzie badań eksperymentalnych. Autorka prezentuje zagadnienia dotyczące działań w zakresie projektu „Nauka – Sztuka – Edukacja”, a w konsekwencji podjęcia przez jego uczestników twórczej działalności obejmującej projektowanie programów kształtowania umiejętności życiowych dzieci w zintegrowanej edukacji wczesnoszkolnej. Omówienie opracowanego i zrealizowanego przez Joannę Aksman projektu badawczego w postaci eksperymentu pedagogicznego stanowi treść recenzji.

Artykuł prezentuje problemy związane z pomiarem sprawności komunikowania techniką samoopisu. Prezentuje autorską skalę – Skalę Aktywności Komunikacyjnej (SAK) – składającą się z 42 stwierdzeń oraz wyniki badania grupy 301 osób. Na podstawie uzyskanych wyników opracowano krótki wariant skali, czyli Krótką Skalę Komunikacji (KASK) zawierającą 10 stwierdzeń. Wstępne dane sugerują wysoką wartość psychometryczną zarówno długiej, jak i krótkiej wersji. W podsumowaniu przedstawiono zestawienie cech sprzyjających poprawnej komunikacji.

Celem badań było sprawdzenie, czy prężność psychiczna oraz mechanizmy motywacji egzystencjalnej (sens życia, wolność podmiotowa, wrażliwość wobec wartości) mają w chorobie wieńcowej znaczenie salutogenetyczne, tj. czy pomimo występowania objawów choroby sprzyjają obniżeniu lęku i depresji.
Badaniami objęto osoby hospitalizowane z rozpoznaniem choroby wieńcowej (grupa CAD, n = 32, M wieku = 72,09; SD = 8,35) oraz grupę porównawczą bez problemów zdrowotnych (grupa no-CAD, n = 32, M wieku = 69,44; SD = 6,77).
Zastosowano wywiad dotyczący danych demograficznych i klinicznych. Wśród danych klinicznych najważniejsze było rozpoznanie choroby wieńcowej, które stanowiło kryterium wyodrębnienia grup CAD i no-CAD. Wykorzystano kwestionariusze psychologiczne: Szpitalną Skalę Lęku i Depresji (HADS), Skalę Pomiaru Prężności (SPP-25) i metody dotyczące motywacji egzystencjalnej – Kwestionariusz Stosunku do Życia, Kwestionariusz Poczucia Wolności oraz Kwestionariusz Wartości.
Grupa CAD uzyskała znacząco wyższe wyniki w zakresie lęku i depresji. W zakresie prężności psychicznej grupy nie różnią się, natomiast poczucie wolności podmiotowej i sens życia są niższe u osób z chorobą wieńcową. Wolność podmiotowa, szczególnie jej komponenta – poczucie znaczenia własnej woli, którą można określić jako wewnątrzsterowność, jest predyktorem lęku. W równaniu regresji lęku choroba wieńcowa występuje jako silny predyktor dodatni, a wewnątrzsterowność jako ujemny.
W praktyce klinicznej należy uwzględnić wynik, zgodnie z którym poczucie znaczenia własnej woli jest obniżone u osób z chorobą wieńcową, co oznacza, że osoby te są zewnątrzsterowne, czyli zależne psychicznie od otoczenia. Zależność ta idzie w parze z silnym lękiem. Pacjenta pełnego lęku nie można winić za to, że jest uciążliwy, natomiast trzeba otoczyć go opieką i równocześnie nagradzać, chwalić za każdy przejaw samodzielności, jeśli ma ona miejsce w zakresie wskazanym dla chorego.

W artykule analizie poddano współczesną, progresywną politykę profilaktyki HIV/AIDS, podkreślając znaczenie edukacji, praw człowieka, redukcji szkód oraz strategii opartych na dowodach naukowych. Współczesne podejście do profilaktyki ewoluuje w kierunku ekologii kontekstualnej, wiedzy społecznościowej (community-based) oraz inkluzyjnej polityki zdrowotnej. Projekt Organizacji Narodów Zjednoczonych UNAIDS promuje strategię profilaktyki skojarzonej (combination prevention), czyli zintegrowany model łączący różne metody redukcji ryzyka w celu maksymalizacji skuteczności. Zagadnienie to zostało osadzone w kontekście praw człowieka oraz (politycznej) walki ze stygmatyzacją i dyskryminacją, wskazując, że dostęp do wiedzy opartej na dowodach naukowych, doświadczenia społecznościowego i skutecznych narzędzi prewencyjnych jest kluczowy dla zakończenia pandemii HIV/AIDS.

Bezdomność jest problemem globalnym, który występuje w każdym kraju, niezależnie od poziomu jego PKB. Zjawisko bezdomności wywołuje negatywne konsekwencje nie tylko na poziomie społecznym, ale również psychologicznym. Osoby bezdomne zmagają się z różnorodnymi problemami emocjonalnymi, które wykraczają daleko poza zaspokojenie podstawowych potrzeb materialnych. Traumy, stres, zaburzenia zdrowia psychicznego oraz poczucie izolacji stanowią podstawowe mechanizmy psychologiczne, które w znaczący sposób wpływają na życie tych osób.
Celem przeprowadzonych badań było dokonanie diagnozy funkcjonowania osób bezdomnych w Polsce oraz przedstawienie ich indywidualnych doświadczeń życiowych. W badaniu zastosowano metodę wywiadu narracyjnego według Mayringa, Inwentarz Osobowości NEO-FFI oraz Test Matryc Ravena. Badania zostały przeprowadzone w jednej z krakowskich przychodni specjalizujących się w pomocy osobom w kryzysie bezdomności. Analiza wykazała, że do głównych przyczyn bezdomności należą m.in. zaległości w opłatach czynszowych prowadzące do eksmisji, bezrobocie, rozwody, utrata bliskiej osoby oraz poważne uzależnienia od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych. Osoby badane generalnie wyrażają zadowolenie z pomocy uzyskanej w przychodni.

Wypalenie zawodowe stanowi jedno z istotnych wyzwań współczesnej ochrony zdrowia, a fizjoterapeuci należą do grup szczególnie narażonych na jego rozwój ze względu na specyfikę pracy. Celem artykułu było przedstawienie problematyki wypalenia zawodowego wśród fizjoterapeutów w ujęciu narracyjnym, z uwzględnieniem kluczowych koncepcji teoretycznych, danych empirycznych oraz charakterystycznych dla tej grupy obciążeń zawodowych. Omówiono definicje i modele wypalenia zawodowego, ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji Maslach i Leitera oraz modelu Job Demands-Resources. Przedstawiono wielowymiarowe wymagania pracy fizjoterapeutów – fizyczne, emocjonalne, poznawcze, organizacyjne i społeczne – oraz ich znaczenie dla rozwoju wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji i obniżonego poczucia skuteczności zawodowej. Dane empiryczne wskazują na wysokie rozpowszechnienie objawów wypalenia oraz narastającą intencję odejścia z zawodu wśród fizjoterapeutów, co niesie istotne konsekwencje dla systemów opieki zdrowotnej. Omówiono również czynniki ryzyka oraz czynniki chroniące przed wypaleniem, w tym znaczenie zasobów indywidualnych i organizacyjnych, a także narzędzia diagnostyczne wykorzystywane w jego ocenie. Całość podkreśla potrzebę wielopoziomowego podejścia do prewencji i terapii wypalenia zawodowego, obejmującego interwencje indywidualne, zespołowe, organizacyjne i systemowe.