Zintegrowana współpraca fizjoterapeuty i chirurga w laparoskopowych operacjach jamy brzusznej w ramach protokołów ERAS – artykuł przeglądowy

Ewa Strój-Loranc

doi:10.31749/2451-0858-SaS-2026-104

Opublikowane: 2026-09-01

Tom 26 (2026)

Zintegrowana współpraca fizjoterapeuty i chirurga w laparoskopowych operacjach jamy brzusznej w ramach protokołów ERAS – artykuł przeglądowy

Ewa Strój-Loranc

Dział: Nauki o zdrowiu

https://doi.org/10.31749/2451-0858-SaS-2026-104

Abstrakt

Laparoskopowe operacje jamy brzusznej stanowią obecnie standard postępowania w wielu jednostkach chorobowych, zwłaszcza w chirurgii kolorektalnej, ginekologicznej, bariatrycznej i ogólnej. Mimo ograniczenia urazu operacyjnego, technika małoinwazyjna nie eliminuje pooperacyjnych zaburzeń oddechowych, bólu, przejściowego obniżenia funkcjonalnej tolerancji aktywności ani ryzyka opóźnionej rekonwalescencji funkcjonalnej. Operacje tego typu mają szczególne znaczenie u pacjentów z obniżoną rezerwą czynnościową, otyłością, chorobami układu oddechowego lub krążenia oraz innymi obciążeniami współistniejącymi. Celem pracy było przedstawienie modelu współpracy chirurga i fizjoterapeuty w laparoskopowych operacjach jamy brzusznej, zgodnego z założeniami kompleksowej opieki okołooperacyjnej (Enhanced Recovery After Surgery, ERAS), z uwzględnieniem przygotowania przedoperacyjnego, prehabilitacji, wczesnej mobilizacji, etapów hospitalizacji oraz kontynuacji postępowania po wypisie.

Praca ma charakter przeglądu narracyjnego z elementami modelu koncepcyjnego. Opracowanie oparto na analizie aktualnych wytycznych ERAS oraz wybranych publikacji dotyczących pooperacyjnych powikłań płucnych, prehabilitacji, fizjoterapii okołooperacyjnej, edukacji pacjenta i wczesnej mobilizacji po operacjach jamy brzusznej. Celem nie była systematyczna ocena wszystkich interwencji rehabilitacyjnych, lecz uporządkowanie danych o największym znaczeniu praktycznym dla współpracy zespołu chirurgiczno-fizjoterapeutycznego.

Zaproponowany model zakłada włączenie fizjoterapeuty na etapie przygotowania przedoperacyjnego, fizjoterapeutyczną ocenę profilu funkcjonalnego chorego, rozpoznanie ograniczeń mobilności i funkcjonalnej tolerancji aktywności istotnych dla planowania fizjoterapii, zgłaszanie zespołowi przesłanek do rozważenia prehabilitacji oraz planowanie pooperacyjnej progresji aktywności. W okresie pooperacyjnym model obejmuje codzienną koordynację działań fizjoterapeuty z zespołem terapeutycznym, ocenę gotowości funkcjonalnej do mobilizacji oraz monitorowanie tolerancji pionizacji i chodu, wzorca oddechowego i skuteczności kaszlu, a także przygotowanie chorego do bezpiecznego wypisu i dalszej rehabilitacji. Monitorowanie wybranych parametrów bezpieczeństwa odbywa się wyłącznie w związku z interwencją fizjoterapeutyczną i nie zastępuje lekarskiej ani pielęgniarskiej oceny stanu klinicznego. Szczególną uwagę zwrócono na funkcję przepony, kontrolę wzorca oddechowego i ruchowego oraz potrzebę zachowania ostrożności metodologicznej w odniesieniu do interwencji ukierunkowanych na bliznę pooperacyjną, tkanki miękkie i ścianę brzucha.

Wnioski z przeprowadzonej analizy wskazują, że zintegrowana współpraca chirurga i fizjoterapeuty może stanowić użyteczne narzędzie organizacyjne i kliniczne, sprzyjające wdrażaniu lokalnych procedur zgodnych z ERAS, poprawie komunikacji zespołowej oraz bardziej konsekwentnemu ukierunkowaniu opieki na cele funkcjonalne pacjenta. Proponowany model należy jednak traktować jako rozwiązanie koncepcyjne, którego pełna wartość kliniczna wymaga dalszej weryfikacji empirycznej w badaniach prowadzonych według porównywalnych protokołów.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Strój-Loranc, Ewa. „Zintegrowana współpraca Fizjoterapeuty I Chirurga W Laparoskopowych Operacjach Jamy Brzusznej W Ramach protokołów ERAS – Artykuł przeglądowy”. Państwo I Społeczeństwo State and Society, t. 26, wrzesień 2026, s. 104, doi:10.31749/2451-0858-SaS-2026-104.

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Altman, A.D., Helpman, L., McGee, J., Samouëlian, V., Auclair, M.-H., Brar, H., & Nelson, G.S. (2019). Enhanced recovery after surgery: Implementing a new standard of surgical care. CMAJ, 191(17), s. E469–E475, https://doi.org/10.1503/cmaj.180635. DOI: https://doi.org/10.1503/cmaj.180635
Google Scholar

Amirkhosravi, F., Allenson, K.C., Moore, L.W., Kolman, J.M., Foster, M., Hsu, E., Sasangohar, F., & Dhala, A. (2024). Multimodal prehabilitation and postoperative outcomes in upper abdominal surgery: Systematic review and meta-analysis. Scientific Reports, 14(1), 16012, https://doi.org/10.1038/s41598-024-66633-6. DOI: https://doi.org/10.1038/s41598-024-66633-6
Google Scholar

Boden, I. (2024). Physiotherapy management of major abdominal surgery. Journal of Physiotherapy, 70(3), s. 170–180, https://doi.org/10.1016/j.jphys.2024.06.005. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jphys.2024.06.005
Google Scholar

Boden, I., Reeve, J., Jernås, A., Denehy, L., & Fagevik Olsén, M. (2024). Preoperative physiotherapy prevents postoperative pulmonary complications after major abdominal surgery: A meta-analysis of individual patient data. Journal of Physiotherapy, 70(3), s. 216–223, https://doi.org/10.1016/j.jphys.2024.02.012. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jphys.2024.02.012
Google Scholar

Boden, I., Skinner, E.H., Browning, L., Reeve, J., Anderson, L., Hill, C., Robertson, I.K., Story, D., & Denehy, L. (2018). Preoperative physiotherapy for the prevention of respiratory complications after upper abdominal surgery: Pragmatic, double blinded, multicentre randomised controlled trial. BMJ, 360, j5916, https://doi.org/10.1136/bmj.j5916 [Correction for vol. 365, p. – April 25, 2019]. DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.j5916
Google Scholar

Bonetti, K., Rosa, H.G., Beraldo, A.L., & de Albuquerque, C.E. (2025). Análise da função pulmonar e espessura diafragmática no pós-operatório de cirurgia abdominal superior em pacientes hospitalizados no hospital universitário do Oeste do Paraná. Research, Society and Development, 14(2), e12914248335, https://doi.org/10.33448/rsd-v14i2.48335. DOI: https://doi.org/10.33448/rsd-v14i2.48335
Google Scholar

Brodersen, F., Wagner, J., Uzunoglu, F.G., & Petersen-Ewert, C. (2023). Impact of preoperative patient education on postoperative recovery in abdominal surgery: A systematic review. World Journal of Surgery, 47(4), s. 937–947, https://doi.org/10.1007/s00268-022-06884-4. DOI: https://doi.org/10.1007/s00268-022-06884-4
Google Scholar

Burgos-Bragado, J.M., Brandín-de la Cruz, N., Carpallo-Porcar, B., Blas-Laina, J.L., Calvo, S., & Jiménez-Sánchez, C. (2025). Integrating telerehabilitation into the prehabilitation and rehabilitation pathway in colorectal cancer: A case series. Reports, 8(2), 60, https://doi.org/10.3390/reports8020060. DOI: https://doi.org/10.3390/reports8020060
Google Scholar

Damiani, G., Pinnarelli, L., Sammarco, A., Sommella, L., Francucci, M., & Ricciardi, W. (2008). Postoperative pulmonary function in open versus laparoscopic cholecystectomy: A meta-analysis of the Tiffenau index. Digestive Surgery, 25(1), s. 1–7, https://doi.org/10.1159/000114193. DOI: https://doi.org/10.1159/000114193
Google Scholar

Gilron, I., Lao, N., Carley, M., Camiré, D., Kehlet, H., Brennan, T.J., & Erb, J. (2024). Movement-evoked pain versus pain at rest in postsurgical clinical trials and in meta-analyses: An updated systematic review. Anesthesiology, 140(3), s. 442–449, https://doi.org/10.1097/ALN.0000000000004850. DOI: https://doi.org/10.1097/ALN.0000000000004850
Google Scholar

Gustafsson, U.O., Rockall, T.A., Wexner, S., How, K.Y., Emile, S., Marchuk, A., Fawcett, W.J., Sioson, M., Riedel, B., Chahal, R., Balfour, A., Baldini, G., de Groof, E.J., Romagnoli, S., Coca-Martinez, M., Grass, F., Brindle, M., & Hubner, M. (2025). Guidelines for perioperative care in elective colorectal surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society recommendations 2025. Surgery, 184, 109397, https://doi.org/10.1016/j.surg.2025.109397. DOI: https://doi.org/10.1016/j.surg.2025.109397
Google Scholar

Gustafsson, U.O., Scott, M.J., Hubner, M., Nygren, J., Demartines, N., Francis, N., Rockall, T.A., Young-Fadok, T.M., Hill, A.G., Soop, M., de Boer, H.D., Urman, R.D., Chang, G.J., Fichera, A., Kessler, H., Grass, F., Whang, E.E., Fawcett, W.J., Carli, F., Lobo, D.N., Rollins, K.E., Balfour, A., Baldini, G., Riedel, B., & Ljungqvist, O. (2019). Guidelines for perioperative care in elective colorectal surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS®) Society recommendations: 2018. World Journal of Surgery, 43(3), s. 659–695, https://doi.org/10.1007/s00268-018-4844-y. DOI: https://doi.org/10.1007/s00268-018-4844-y
Google Scholar

Kelly, R.C., Armstrong, M., Bensky, A., Foti, A., & Wasserman, J.B. (2019). Soft tissue mobilization techniques in treating chronic abdominal scar tissue: A quasi-experimental single subject design. Journal of Bodywork and Movement Therapies, 23(4), s. 805–814, https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2019.04.010. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2019.04.010
Google Scholar

Ljungqvist, O., Scott, M., & Fearon, K.C. (2017). Enhanced recovery after surgery: A review. JAMA Surgery, 152(3), s. 292–298, https://doi.org/10.1001/jamasurg.2016.4952. DOI: https://doi.org/10.1001/jamasurg.2016.4952
Google Scholar

Lubczyńska, A., Garncarczyk, A., & Wcisło-Dziadecka, D. (2023). Effectiveness of various methods of manual scar therapy. Skin Research and Technology, 29(3), e13272, https://doi.org/10.1111/srt.13272. DOI: https://doi.org/10.1111/srt.13272
Google Scholar

Miskovic, A., & Lumb, A.B. (2017). Postoperative pulmonary complications. British Journal of Anaesthesia, 118(3), s. 317–334, https://doi.org/10.1093/bja/aex002. DOI: https://doi.org/10.1093/bja/aex002
Google Scholar

Mithany, R.H., Daniel, N., Shahid, M.H., Aslam, S., Abdelmaseeh, M., Gerges, F., Gill, M.U., Abdallah, S.B., Hannan, A., Saeed, M.T., Manasseh, M., & Mohamed, M.S. (2023). Revolutionizing Surgical Care: The power of enhanced recovery after surgery (ERAS). Cureus, 15(11), e48795, https://doi.org/10.7759/cureus.48795. DOI: https://doi.org/10.7759/cureus.48795
Google Scholar

Nelson, G., Fotopoulou, C., Taylor, J., Glaser, G., Bakkum-Gamez, J., Meyer, L.A., Stone, R., Mena, G., Elias, K.M., Altman, A.D., Bisch, S.P., Ramirez, P.T., & Dowdy, S.C. (2023). Enhanced recovery after surgery (ERAS®) Society guidelines for gynecologic oncology: Addressing implementation challenges – 2023 update. Gynecologic Oncology, 173, s. 58–67, https://doi.org/10.1016/j.ygyno.2023.04.009. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ygyno.2023.04.009
Google Scholar

Oodit, R., Biccard, B.M., Panieri, E., Alvarez, A.O., Sioson, M.R.S., Maswime, S., Thomas, V., Kluyts, H.-L., Peden, C.J., de Boer, H.D., Brindle, M., Francis, N.K., Nelson, G., Gustafsson, U.O., & Ljungqvist, O. (2022). Guidelines for perioperative care in elective abdominal and pelvic surgery at primary and secondary hospitals in low-middle-income countries (LMIC’s): Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society recommendation. World Journal of Surgery, 46(8), s. 1826–1843, https://doi.org/10.1007/s00268-022-06587-w. DOI: https://doi.org/10.1007/s00268-022-06587-w
Google Scholar

Sauro, K.M., Smith, C., Ibadin, S., Thomas, A., Ganshorn, H., Bakunda, L., Bajgain, B., Bisch, S.P., & Nelson, G. (2024). Enhanced recovery after surgery guidelines and hospital length of stay, readmission, complications, and mortality: A meta-analysis of randomized clinical trials. JAMA Network Open, 7(6), e2417310, https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.17310. DOI: https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.17310
Google Scholar

Scott, M.J., Aggarwal, G., Aitken, R.J., Anderson, I.D., Balfour, A., Foss, N.B., Cooper, Z., Dhesi, J.K., French, W.B., Grant, M.C., Hammarqvist, F., Hare, S.P., Havens, J.M., Holena, D.N., Hübner, M., Johnston, C., Kim, J.S., Lees, N.P., Ljungqvist, O., Lobo, D.N., Mohseni, S., Ordoñez, C.A., Quiney, N., Sharoky, C., Urman, R.D., Wick, E., Wu, C.L., Young-Fadok, T., & Peden, C.J. (2023). Consensus guidelines for perioperative care for emergency laparotomy Enhanced Recovery After Surgery (ERAS®) Society recommendations part 2 – Emergency laparotomy: Intra- and postoperative care. World Journal of Surgery, 47(8), s. 1850–1880, https://doi.org/10.1007/s00268-023-07020-6. DOI: https://doi.org/10.1007/s00268-023-07020-6
Google Scholar

Skořepa, P., Ford, K.L., Alsuwaylihi, A., O’Connor, D., Prado, C.M., Gomez, D., & Lobo, D.N. (2024). The impact of prehabilitation on outcomes in frail and high-risk patients undergoing major abdominal surgery: A systematic review and meta-analysis. Clinical Nutrition, 43(3), s. 629–648, https://doi.org/10.1016/j.clnu.2024.01.020. DOI: https://doi.org/10.1016/j.clnu.2024.01.020
Google Scholar

Stenberg, E., dos Reis Falcão, L.F., O’Kane, M., Liem, R., Pournaras, D.J., Salminen, P., Urman, R.D., Wadhwa, A., Gustafsson, U.O., & Thorell, A. (2022). Guidelines for perioperative care in bariatric surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society recommendations: A 2021 update. World Journal of Surgery, 46(4), s. 729–751, https://doi.org/10.1007/s00268-021-06394-9. DOI: https://doi.org/10.1007/s00268-021-06394-9
Google Scholar

Svensson-Raskh, A., Schandl, A.R., Ståhle, A., Nygren-Bonnier, M., & Fagevik Olsén, M. (2021). Mobilization started within 2 hours after abdominal surgery improves peripheral and arterial oxygenation: A single-center randomized controlled trial. Physical Therapy, 101(5), pzab094, https://doi.org/10.1093/ptj/pzab094. DOI: https://doi.org/10.1093/ptj/pzab094
Google Scholar

Tazreean, R., Nelson, G., & Twomey, R. (2022). Early mobilization in enhanced recovery after surgery pathways: Current evidence and recent advancements. Journal of Comparative Effectiveness Research, 11(2), s. 121–129, https://doi.org/10.2217/cer-2021-0258. DOI: https://doi.org/10.2217/cer-2021-0258
Google Scholar

Tian, Q., Wang, H., Guo, T., Yao, B., Liu, Y., & Zhu, B. (2024). The efficacy and safety of enhanced recovery after surgery (ERAS) Program in laparoscopic distal gastrectomy: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Annals of Medicine, 56(1), 2306194, https://doi.org/10.1080/07853890.2024.2306194. DOI: https://doi.org/10.1080/07853890.2024.2306194
Google Scholar

Wong, Y.Y., Smith, R.W., & Koppenhaver, S. (2015). Soft tissue mobilization to resolve chronic pain and dysfunction associated with postoperative abdominal and pelvic adhesions: A case report. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 45(12), s. 1006–1016, https://doi.org/10.2519/jospt.2015.5766. DOI: https://doi.org/10.2519/jospt.2015.5766
Google Scholar

Tom 26 (2026)
Opublikowane: 2026-01-01

ISSN: 1643-8299

eISSN: 2451-0858

10.31749/2451-0858-SaS

Wydawca

AFM Publishing House of the Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University

Licencja CC

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Prześlij tekst

Zintegrowana współpraca fizjoterapeuty i chirurga w laparoskopowych operacjach jamy brzusznej w ramach protokołów ERAS – artykuł przeglądowy

Abstrakt

Ewa Strój-Loranc

Punkty MNiSW