Edukacja międzykulturowa w szkole. Założenia teoretyczne

Krystyna Grzesiak

doi:10.48269/2451-0858-pis-2025-sp-001

Opublikowane: 2025-12-23

Tom 25 Nr Special Issue (2025)

Edukacja międzykulturowa w szkole. Założenia teoretyczne

Krystyna Grzesiak

Dział: Pedagogika

https://doi.org/10.48269/2451-0858-pis-2025-sp-001

Abstrakt

Polskie szkoły coraz częściej przyjmują uczniów cudzoziemskich, co ma istotny wpływ na realizację procesu nauczania. Celem artykułu jest wskazanie znaczenia edukacji międzykulturowej we współczesnej szkole, ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji międzykulturowych nauczycieli. Edukacja międzykulturowa wspiera indywidualne podejście do uczniów różnych kulturowo oraz pomaga w kształtowaniu takich umiejętności jak szacunek do innych kultur i religii, akceptacja różnic, walka ze stereotypami i uprzedzeniami. Dzięki edukacji międzykulturowej następuje przejście od postaw etnocentrycznych uczniów do etnorelatywizmu, przejawiającego się w równym traktowaniu wszystkich kultur. Istota dobrze realizowanej edukacji międzykulturowej tkwi w kompetencjach nauczycieli, które powinny wyrażać się w znajomości problematyki wielo- i międzykulturowości oraz w postawie otwartości wobec osób reprezentujących inną narodowość, wiarę i kulturę.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Grzesiak, Krystyna. „Edukacja międzykulturowa W Szkole. Założenia Teoretyczne”. Państwo I Społeczeństwo State and Society, t. 25, nr Special Issue, grudzień 2025, s. 25-40, doi:10.48269/2451-0858-pis-2025-sp-001.

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Badowska M., Kompetencje społeczne i międzykulturowe nauczycieli i pedagogów w świetle badań własnych, „Kultura i Edukacja” 2018, nr 3, s. 184–200.
Google Scholar

Badowska M., Programy szkoły wielokulturowej w kontekście zwiększania integracji społecznej i komunikacji międzykulturowej, „Edukacja Międzykulturowa” 2015, nr 4, s. 275.
Google Scholar

Bernacka-Langier A., Janik-Płocińska B., Kosowicz A., Pawlic-Rafałowska E., Piegat-Kaczmarzyk M., Walczak G., Rejmer Z., Wasilewska-Łaszczuk J., Zasuńska M., Inny w polskiej szkole. Poradnik dla nauczycieli pracujących z uczniami cudzoziemskimi, Biuro Edukacji Urzędu m.st. Warszawy – Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń – Polskie Forum Migracyjne, Warszawa 2010, https://forummigracyjne.org/wp-content/uploads/2018/12/1885.pdf [dostęp: 14.02.2025].
Google Scholar

Błeszyńska K.M., Dzieci obcokrajowców w polskich placówkach oświatowych − perspektywa szkoły. Raport z badań, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2010.
Google Scholar

Błeszyńska K.M., Teoretyczny status edukacji międzykulturowej, „Pogranicze. Studia Społeczne” 2011, t. XVII, cz. 1, s. 39–53.
Google Scholar

Chrzanowska I., Jachimczak B., Uczeń z doświadczeniem migracji w edukacji. Diagnoza potrzeb i obszary wsparcia w ramach edukacji włączającej – uczeń cudzoziemski, „Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej” 2018, nr 21, s. 87–102.
Google Scholar

Dobrowolska B., Postawy nauczycieli wobec edukacji międzykulturowej a kultura szkoły: studium społeczno-pedagogiczne, Impuls, Kraków 2015.
Google Scholar

Dzieci z trudnościami adaptacyjnymi w młodszym wieku: aspekty rozwojowe i edukacyjne w kontekście specyfiki różnic kulturowych, red. E. Śmiechowska-Pertovskij, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2016.
Google Scholar

Edukacja międzykulturowa. Pakiet edukacyjny Pozaformalnej Akademii Jakości Projektu, cz. 2, Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji. Narodowa Agencja Programu „Młodzież w Działaniu”, Warszawa 2008.
Google Scholar

Edukacja w warunkach wielokulturowości: konteksty społeczno-metodyczne, red. J. Nikitorowicz, A. Młynarczuk-Sokołowska, U. Namiotko, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2016.
Google Scholar

Grzybowski P.P., Edukacja europejska – od wielokulturowości ku międzykulturowości. Koncepcje edukacji wielokulturowej i międzykulturowej w kontekście europejskim ze szczególnym uwzględnieniem środowiska frankofońskiego, wyd. 3 uzup., Impuls, Kraków 2009.
Google Scholar

Grzybowski P.P., Spotkania z Innymi. Czytanki do edukacji międzykulturowej, il. L. Fic, Impuls, Kraków 2011.
Google Scholar

Idee wychowawcze, Bednarski Informator, https://informator.bdnr.pl/idee-wychowawcze-2 [dostęp: 6.06.2025].
Google Scholar

Innowacyjne rozwiązania w pracy z dziećmi cudzoziemskimi w systemie edukacji. Przykłady praktyczne, red. N. Klorek, K. Kubin, Fundacja na Rzecz Różnorodności Społecznej, Warszawa 2012.
Google Scholar

Kapuściński R., Ten Inny, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2006.
Google Scholar

Lewowicki T., Edukacja międzykulturowa – kilka lat później. Zmiana uwarunkowań, pytania o kondycję, wyzwania, „Edukacja Międzykulturowa” 2017, nr 2, s. 19–36.
Google Scholar

Lewowicki T., Edukacja międzykulturowa – od lokalnych sukcesów ku globalnym przesłaniom i oddziaływaniom, „Edukacja Międzykulturowa” 2014, nr 3, s. 19–38, https://czasopisma.marszalek.com.pl/images/pliki/em/3/em301.pdf [dostęp: 3.06.2025].
Google Scholar

Małopolski model wsparcia nauczycieli pracujących z uczniami z doświadczeniem migracji „Inna Szkoła”, kurs online, materiały informacyjne, Uniwersytet Pedagogiczny im. komisji Edukacji Narodowej w Krakowie–Centrum Badań nad Edukacją i Integracją Migrantów, 2021, https://projekty.uken.krakow.pl/wp-content/uploads/sites/7/2020/12/Metoda-JES-PL-Online-plan-kursu.pdf [dostęp: 20.02.2025].
Google Scholar

Międzykulturowość w szkole. Poradnik dla nauczycieli i specjalistów, red. K. Białek, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2015.
Google Scholar

Młynarczuk-Sokołowska A., Całożyciowa edukacja międzykulturowa jako wyzwanie dla społeczeństw kulturowo zróżnicowanych, „Pogranicze. Studia Społeczne” 2012, t. XX, s. 233–244.
Google Scholar

Młynarczuk-Sokołowska A., Od pogranicza kulturowego ku nowym wyzwaniom współczesnego świata. Praktyka edukacji międzykulturowej na przykładzie działalności Katedry Edukacji Międzykulturowej Wydziału Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w Białymstoku, [w:] Przestrzenie międzykulturowe w badaniach i praktyce edukacyjnej, red. J. Nikitorowicz, A. Młynarczuk-Sokołowska, U. Namiotko, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2019, s. 47–83, https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/handle/11320/9908 [dostęp: 3.06.2025].
Google Scholar

Neuner G., Edukacja międzykulturowa i jej wymiary, [w:] Kompetencje międzykulturowe dla wszystkich. Przygotowanie do życia w różnorodnym świecie, tłum. M. Kositorny, Rada Europy–ORE, Warszawa 2014, s. 11–41.
Google Scholar

Nikitorowicz J., Edukacja międzykulturowa w procesie wspierania rozwoju tożsamości w warunkach wielokulturowości, „Kultura i Edukacja” 2018, nr 3, s. 55–68.
Google Scholar

Nikitorowicz J., Edukacja regionalna i międzykulturowa, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. Grupa Kapitałowa WSiP, Warszawa 2009.
Google Scholar

Nikitorowicz J., Pogranicze, tożsamość, edukacja międzykulturowa, Trans Humana, Białystok 1995.
Google Scholar

Nikitorowicz J., Projektowanie edukacji międzykulturowej w perspektywie demokracji i integracji europejskiej, [w:] Edukacja międzykulturowa w wymiarze instytucjonalnym, red. J. Nikitorowicz, M. Sobecki, Trans Humana, Białystok 1999, s. 25–32.
Google Scholar

Pamuła-Behrens M., Wrona J., Kompetencja interkulturowa nauczycieli pracujących z dziećmi z doświadczeniem migracji: wnioski z projektu „Inna szkoła”, „Polonistyka. Innowacje” 2024, nr 19, s. 73–94.
Google Scholar

Piegat-Kaczmarczyk M., Rejmer Z., Model Edukacji Międzykulturowej WISE oraz przykładowe scenariusze zajeć szkolnych / Model of intercultural education WISE and sample lesson plans, Fundacja Polskie Forum Migracyjne, Warszawa 2023, https://forummigracyjne.org/wp-content/uploads/2024/04/W-I-S-E_PL_ENG.pdf [dostęp: 28.02.2025].
Google Scholar

Przygody Innego. Bajki w edukacji międzykulturowej, red. A. Młynarczuk-Sokołowska, K. Potoniec, K. Szostak-Król, Fundacja Edukacji i Twórczości – Fundacja Uniwersytetu w Białymstoku Universitas Bialostocensis, Białystok 2011, https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res/RBDNH53Wnvono/1646337961/MmHORSVPenwIMZEN5DuWMzawQBkLP7XF.pdf [dostęp: 6.06.2025].
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 stycznia 2015 r. w sprawie warunków i trybu przyjmowania do publicznych przedszkoli, szkół i placówek osób niebędących obywatelami polskimi oraz obywateli polskich, którzy pobierali naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw, a także organizacji dodatkowej nauki języka polskiego, dodatkowych zajęć wyrównawczych oraz nauki języka i kultury kraju pochodzenia (Dz.U. 2015, poz. 31).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. 2017, poz. 1591 ze zm.).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz.U. 2024, poz. 996).
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz.U. 2019, poz. 1450 ze zm.).
Google Scholar

Rubacha K., Edukacja jako przedmiot pedagogiki i jej subdyscyplin, [w:] Pedagogika. Podręcznik akademicki. 2, red. Z. Kwieciński, B. Śliwerski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszaw 2006, s. 21–33.
Google Scholar

Stankiewicz K., Żurek A., Edukacja dzieci uchodźczych w Polsce, „Infos” 2022, nr 5, https://orka.sejm.gov.pl/WydBAS.nsf/0/852AD90C298DF98DC125883F002CD667/$file/Infos_297.pdf [dostęp: 28.02.2025].
Google Scholar

Szkolny Kodeks Równego Traktowania, Fundacja na rzecz Różnorodności Społecznej, https://frs.org.pl/wp-content/uploads/2021/06/KRT_Broszura_FRS-1.pdf [dostęp: 28.02.2025].
Google Scholar

Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (t.j. Dz.U. 2017, poz. 823).
Google Scholar

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. 2024, poz. 737).
Google Scholar

Welskop W., Rola nauczyciela w edukacji międzykulturowej, [w:] Language and the Environment, t. II, red. U. Michalik, M. Michalska-Suchanek, Gliwicka Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości, Gliwice 2013, s. 41–49.
Google Scholar

Wielokulturowość-międzykulturowość w edukacji akademickiej. Ku nowej jakości kształcenia, red. A. Szerląg, Oficyna Wydawnicza Atut – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Wrocław 2013.
Google Scholar