Wiedzieć, dla kogo się projektuje. O idei architektury społecznej w twórczości Alejandra Araveny i Petera Zumthora

Barbara Stec

doi:10.48269/2451-0858-pis-2025-1-006

Opublikowane: 2025-06-23

Tom 25 Nr 1 (2025)

Wiedzieć, dla kogo się projektuje. O idei architektury społecznej w twórczości Alejandra Araveny i Petera Zumthora

Barbara Stec

Dział: Architektura i urbanistyka

https://doi.org/10.48269/2451-0858-pis-2025-1-006

Abstrakt

Celem artykułu jest porównanie metod projektowania architektury Alejandra Araveny i Petera Zumthora implementowanych w ich realizacjach o wysokim społecznym oddziaływaniu. Metody te i ich zastosowanie poddano analizie według kryteriów architektury społecznej, przyjmując, że jest ona ideą projektowania na podstawie precyzyjnych, realnych scenariuszy ludzkich potrzeb i możliwości. O ile socjalny charakter metody Araveny i projektów kierowanej przez niego pracowni Elemental jest powszechnie uznawany, o tyle twórczość Zumthora nie jest kojarzona z ideami społecznymi, lecz przeciwnie – subiektywnymi i artystycznymi. Jednak w metodzie Zumthora dostrzeżono nie mniej precyzyjne podejście do potrzeb architektonicznych przyszłych użytkowników, a wybrane do analizy realizacje zachęcają do badania w aspekcie ich społecznych wartości. Zauważono, że pomimo skrajnie odmiennych środowisk odbiorców architektury i jej estetycznych wartości w obydwu przypadkach realizuje ona społeczne oczekiwania i potrzeby. Badanie wykazało kilka zaskakująco podobnych rozwiązań w projektach jednostek mieszkalnych obu architektów. We wnioskach wskazano, że wysoka jakość estetyczna mieszkania może ograniczać jego nieformalny rozwój.

Słowa kluczowe:

architektura społeczna , metoda projektowania , ograniczenia projektowe , potrzeby użytkowników , możliwości użytkowników , Peter Zumthor , Alejandro Aravena

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Stec, Barbara. „Wiedzieć, Dla Kogo Się Projektuje. O Idei Architektury społecznej W twórczości Alejandra Araveny I Petera Zumthora”. Państwo I Społeczeństwo State and Society, t. 25, nr 1, czerwiec 2025, s. 133-59, doi:10.48269/2451-0858-pis-2025-1-006.

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

6 Essential Lessons to Learn from the Genius Peter Zumthor, Arch2O, https://www.arch2o.com/6-essential-lessons-learn-from-peter-zumthor [dostęp: 7.12.2024].
Google Scholar

Aleksander C., Ishikawa S., Silverstein M., Jacobson M., Fiksdahl-King I., Angel S., Język wzorców. Miasta, budynki, konstrukcja, tłum. A. Kaczanowska, K. Maliszewska, M. Trzebiatowska, przekł. przejrz. i popr. oraz wstępem opatrzył J.K. Lenartowicz, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk–Sopot 2008.
Google Scholar

Aravena A., Progettare e costruire, Electa, Milano 2007.
Google Scholar

Bonnin P., Manale M., Habiter Berlin. Wie Berlin wohnt, 1900–1920, Créaphis, [b.m.w.] 2016.
Google Scholar

Böhme G., The art of the stage set as a paradigm for an aesthetics of atmospheres, „Ambiances” 2013, https://journals.openedition.org/ambiances/pdf/315 [dostęp: 7.01.2025].
Google Scholar

Böhme G., Atmospheric Architectures. The Aesthetics of Felt Spaces, ed. and transl. by A.-Chr. Engels-Schwarzpaul, Bloomsbury Publishing, London–New York 2017, https://www.bloomsbury.com/uk/atmospheric-architectures-9781474258104 [dostęp: 31.01.2025].
Google Scholar

Canepa E., Architecture is Atmosphere. Notes on Empathy, Emotions, Body, Brain, and Space, Mimesis International, [b.m.w.] 2022.
Google Scholar

Carrasco S., O’Brien D., Revisit: Quinta Monroy by Elemental, „The Architectural Review”, 4.01.2021, https://www.architectural-review.com/buildings/housing/revisit-quinta-monroy-by-elemental [dostęp: 7.12.2024].
Google Scholar

De Matteis F., Vita nello spazio: Sull’esperienza affettiva dell’architettura, Mimesis Edizioni, Milan 2019.
Google Scholar

Havik K., TerriStories. Literary Tools for Capturing Atmosphere in Architectural Pedagogy, „Ambiances” 2019, https://journals.openedition.org/ambiances/2787 [dostęp: 7.08.2024].
Google Scholar

Hernández F., Bhabha for Architects, Routledge, New York 2010.
Google Scholar

Koszewska J., Architektura troski i buntu: rozmowa z Alejandro Araveną, „Architektura – Murator”, 11.10.2023, https://architektura.muratorplus.pl/krytyka/architektura-troski-i-buntu-rozmowa-z-alejandro-aravena-aa-Quc4-yGoY-ErFZ.html [dostęp: 7.08.2024].
Google Scholar

Kuma K., L’architecture naturelle, transl. C. Cadou, C. Kawarada, Arléa, Paris 2020.
Google Scholar

Mateo J.L., Baumgartner M., Ramis T., Land P., PREVI Lima 1969 Experimental Housing Project Revisited, TRANSFER Global Architecture Platform, 9.02.2016, https://www.transfer-arch.com/reference/previ-lima-1969 [dostęp: 11.01.2025].
Google Scholar

Monterrey Housing / ELEMENTAL, ArchDaily, 9.03.2010, https://www.archdaily.com/52202/monterrey-housing-elemental [dostęp: 7.08.2024].
Google Scholar

Napoleone L., Adaptive Reuse of Heritage and conservation of Atmosphere: an attainable target?, [w:] Conservation–Adaptation. Keeping alive the spirit of the place adaptive reuse of heritage with symbilic value, eds. D. Fiorani, L. Kealy, S.F. Musso, EAAE, Hasselt 2017, s. 227–234.
Google Scholar

O’Brien D., Carrasco S., Contested incrementalism: Elemental’s Quinta Monroy settlement ﬁfteen years on, „Frontiers of Architectural Research” 2021, vol. 10, issue 2, s. 263–273, https://doi.org/10.1016/j.foar.2020.11.002.
Google Scholar

O’Brien D., Carrasco S., Dovey K., Incremental housing: harnessing informality at Villa Verde, „Archnet-IJAR” 2020, vol. 14, no. 3, s. 345–358, https://doi.org/10.1108/ARCH-10-2019-0237.
Google Scholar

Pallasmaa J., Oczy skóry. Architektura i zmysły, tłum. M. Choptiany, Instytut Architektury, Kraków 2012.
Google Scholar

Peter Zumthor 1985–2013: Réalisations et projets, vol. 1: 1985–1989, eds. P. Zumthor, T. Durisch, Scheidegger & Spiess, Zurich 2014.
Google Scholar

Peter Zumthor 1985–2013: Réalisations et projets, vol. 2: 1990–1997, eds. P. Zumthor, T. Durisch, Scheidegger & Spiess, Zurich 2014.
Google Scholar

Peter Zumthor 1985–2013: Réalisations et projets, vol. 5: 2008–2013, eds. P. Zumthor, T. Durisch, Scheidegger & Spiess, Zurich 2014.
Google Scholar

Pérez-Gómez A., Attunement: Architectural Meaning after the Crisis of Modern Science, MIT Press, Cambridge 2016.
Google Scholar

Piątek G., Alejandro Aravena: pragmatyczny idealista, „Architektura – Murator” 2009, nr 4, s. 112–113.
Google Scholar

Pierwsze w Polsce publiczne wystąpienia laureata nagrody Pritzkera – Alejandro Araveny, Architecture Snob, 5.10.2023, https://archisnob.com/design-pl/pierwsze-w-polsce-publiczne-wystapienia-laureata-nagrody-pritzkera-alejandro-araveny [dostęp: 7.08.2024].
Google Scholar

Społecznie zaangażowane projekty Alejandro Araveny, bryla.pl, 21.08.2023, https://www.bryla.pl/spolecznie-zaangazowane-projekty-alejandro-araveny [dostęp: 7.08.2024].
Google Scholar

Stec B., Atmosfera architektury w humanizacji teorii i metod projektowych / Atmosphere of Architecture in the Humanisation of Design Theory and Methods, „Teka Komisji Urbanistyki i Architektury PAN Oddział w Krakowie” 2020, t. XLVIII, s. 149–160.
Google Scholar

Stec B., Sunlight, Atmosphere and Architecture, transl. K. Barnaś, AFM Publishing House, Kraków 2020.
Google Scholar

Stec B., Sztuka architektury Petera Zumthora / Peter Zumthor’s Art of Architecture, [w:] O dialogu architektury i sztuki. Wybór esejów / On dialogue between Architecture and Art. Selected Essays, red. K. Banasik-Petri, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Kraków 2020, s. 118–159.
Google Scholar

Stec B., Trzy rozmowy z Peterem Zumthorem, „Architektura i Biznes” 2003, nr 2 (127), s. 20–38.
Google Scholar

Stępień A., Barnó L., Aravena social club: rozmowa z Alejandro Araveną założycielem grupy Elemental, „Architektura i Biznes” 2010, nr 10, s. 74–79.
Google Scholar

Villa Verde Housing / ELEMENTAL, ArchDaily, 13.11.2013, https://www.archdaily.com/447381/villa-verde-housing-elemental [dostęp: 7.12.2024].
Google Scholar

Yunis N., Alejandro Aravena on Moving Architecture „From the Specificity of the Problem to the Ambiguity of the Question”, transl. M. Schires, ArchDaily, 20.07.2017, https://www.archdaily.com/873528/alejandro-aravena-on-moving-architecture-from-the-specificity-of-the-problem-to-the-ambiguity-of-the-question [dostęp: 4.12.2024].
Google Scholar

Zumthor P., Atmospheres: Architectural environments. Surrounding objects, Birkhäuser, Basel 2006.
Google Scholar

Zumthor P., Myślenie architekturą, tłum. A. Kożuch, Karakter, Kraków 2010.
Google Scholar

Tom 25 Nr 1 (2025)
Opublikowane: 2025-06-23

eISSN: 2451-0858

10.31749/2451-0858-SaS

Wydawca

AFM Publishing House of the Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University

Licencja CC

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Prześlij tekst

Wiedzieć, dla kogo się projektuje. O idei architektury społecznej w twórczości Alejandra Araveny i Petera Zumthora

Abstrakt

Słowa kluczowe:

Barbara Stec

Punkty MNiSW