Fenomen konstrukcji filarowo-przyporowej i jej ewolucja w kościołach Krakowa po połowie wieku XV

Tomasz Węcławowicz

doi:10.31749/2451-0858-SaS-2026-701

Published: 2026-08-03

Vol. 26 (2026)

The phenomenon of the pillar-and-buttress construction and its evolution in Kraków’s churches after the mid-15th century

Tomasz Węcławowicz

Section: Architecture and Urban Planning

https://doi.org/10.31749/2451-0858-SaS-2026-701

Abstract

During the Gothic period, structural experiments aimed at facilitating the construction of high naves by weakening the horizontal pressure of the vaults were diverse. External flying buttresses were typically used, but around 1300, in the monumental Cistercian churches in Salem and Sedlec, massive buttresses were added to the inter-nave pillars, rising higher to support the external walls of the clerestory. In the scholarly literature on Gothic basilicas in Kraków, the greatest amount of attention has been paid to the pillar-and-buttress construction system used in Wawel Cathedral after 1320. This system proved so effective that it was repeated in subsequent churches in the city, built in the second half of the 14^th and 15^th centuries. However, after the earthquakes of 1442 and 1443, when the vaults in two chancels collapsed and the cathedral nave wall buckled, the buttresses above the side aisles in the yet-to-be-completed naves of Kazimierz’s basilicas were widened on massive corbels. In this way, by adding weight to the wall structure, the resultant of the vertical and horizontal forces pushing the vaults apart ensured structural stability. This construction technique was unprecedented in Gothic architecture in Poland. It had not been noticed and described in previous architectural and conservation studies. Unfortunately, there are no written sources that would allow us to identify the workshop that introduced this solution. Just as the architectural forms of the Gothic basilicas in Krakow and Kazimierz combine patterns from many European artistic circles, their structure is also the result of the diverse construction experiences of Central European building culture in the late Middle Ages.

Keywords:

Gothic basilicas of Krakow , pillar-buttress structures , construction disasters in the Middle Ages

Download files

PDF (Język polski)

Citation rules

Węcławowicz, Tomasz. “The Phenomenon of the Pillar-and-Buttress Construction and Its Evolution in Kraków’s Churches After the Mid-15th Century”. Państwo I Społeczeństwo State and Society, vol. 26, Aug. 2026, p. 701, doi:10.31749/2451-0858-SaS-2026-701.

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Adamski, J., & Pajor, P. (2026). The Gothic Cathedral in Cracow and the European Architecture Αround the Year 1300, Brepols. DOI: https://doi.org/10.1484/M.AMA-EB.5.143935
Google Scholar

Anusik, Z. (2024). Lanckorońscy na Wodzisławiu. Karta z dziejów i genealogii małopolskiej linii rodziny Lanckorońskich herbu Zadora w XV, XVI i w pierwszej połowie XVII wieku. Przegląd Nauk Historycznych, 23(2), s. 33–63, https://doi.org/10.18778/1644-857X.23.02.02. DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.23.02.02
Google Scholar

Bielowski, A. (1872). Monumenta Poloniae Historica, t. II, nakł. własny.
Google Scholar

Charvátová, K. (2009). Opat Heidenreich (1282–1320). [W:] R. Lomičková (red.). Sedlec. Historie, architektura a umĕlecká tvorba sedleckého kláštera ve středoevropském kontextu kolem 1300 a 1700. Mezinárodní symposium Kutná Hora, 18.–20. září 2008 / Sedletz. Geschichte, Architektur und Kunstschaffen im Sedletzer Kloster im mitteleuropäischen Kontext um die Jahre 1300 und 1700. Internationales Symposium, Kuttenberg, 18.–20. September 2008, Togga, s. 71–89.
Google Scholar

Charvátová, K., & Líbal, D. (1994). Sedlec. [W:] D. Housková (red.). Řád cisterciáků v českých zemích ve středověku. Sborník vydaný k 850. výročí založení kláštera v Plasech, Unicornis, s. 38–43.
Google Scholar

Crossley, P. (1985). Gothic Architecture in the Reign of Kasimir the Great. Church Architecture in Lesser Poland 1320–1380, Ministerstwo Kultury i Sztuki. Zarząd Muzeów i Ochrony Zabytków (Biblioteka Wawelska 7).
Google Scholar

Essenwein, A. (1869). Die mittelalterlichen Kunstdenkmale der Stadt Krakau, F.A. Brockhaus.
Google Scholar

Kiryk, F. (1971). Lanckoroński Mikołaj. [W:] Polski słownik biograficzny, t. XVI, Ossolineum, s. 446.
Google Scholar

Knapp, U. (2004). Salem: Die Gebäude der ehemaligen Zisterzienserabtei und ihre Ausstattung, Konrad Theiss Verlag.
Google Scholar

Knapp, U. (2009). Der Neubau der Zisterzienerklosterkirche Salem im Spannungsfeld habsburgischen Machtinteressen. [W:] R. Lomičková (red.). Sedlec. Historie, architektura a umĕlecká tvorba sedleckého kláštera ve středoevropském kontextu kolem 1300 a 1700. Mezinárodní symposium Kutná Hora, 18.–20. září 2008 / Sedletz. Geschichte, Architektur und Kunstschaffen im Sedletzer Kloster im mitteleuropäischen Kontext um die Jahre 1300 und 1700. Internationales Symposium, Kuttenberg, 18.–20. September 2008, Togga, s. 315–333.
Google Scholar

Kuthan, J. (2009). Der bӧhmische und polnische Kӧnig Wenzel II (1271–1305) als Gründer, Bauherr und Auftraggeber von Kunstwerken. [W:] R. Lomičková (red.), Sedlec. Historie, architektura a umĕlecká tvorba sedleckého kláštera ve středoevropském kontextu kolem 1300 a 1700. Mezinárodní symposium Kutná Hora, 18.–20. září 2008 / Sedletz. Geschichte, Architektur und Kunstschaffen im Sedletzer Kloster im mitteleuropäischen Kontext um die Jahre 1300 und 1700. Internationales Symposium, Kuttenberg, 18.–20. September 2008, Togga, s. 39–69.
Google Scholar

Łuszczkiewicz, W. (1881). Czyli można konstrukcję kościołów gotyckich krakowskich czternastego wieku uważać za cechę specjalną ostrołuku w Polsce. [W:] Pamiętnik Pierwszego Zjazdu Historycznego Polskiego im. Jana Długosza, odbytego w Krakowie w czterechsetną rocznicę jego śmierci, nakł. Akademii Umiejętności, s. 53–57.
Google Scholar

Łuszczkiewicz, W. (1896). Romańska architektura w Wąchocku. Kościół i reszty cysterskiego klasztoru. Sprawozdania Komisyi do Badania Historii Sztuki w Polsce, 5, s. 49–72.
Google Scholar

Mencl, V. (1948). Česká architektura doby lucemburské, Sfinx.
Google Scholar

Mroczko T., Arszyński M., Włodarek A., (red.) (1995). Architektura gotycka w Polsce, t. II, Instytut Sztuki PAN.
Google Scholar

Nussbaum, N. (2007). Hybrid Design Strategies around 1300: Indication of a „Post Classical” Gothic Architecture?. [W:] A. Gajewski, Z. Opačić (red.). The Year 1300 and the Creation of a New European Architecture, Brepols, s. 143–150. DOI: https://doi.org/10.1484/M.AMA-EB.3.12
Google Scholar

Pospíšil, A. (2009). Stavebnĕ-historický pruzkum chrámu Nanebevzetí Panny Marie v Sedlci. Upřešnení podoby gotické architektury. [W:] R. Lomičková (red.). Sedlec. Historie, architektura a umĕlecká tvorba sedleckého kláštera ve středoevropském kontextu kolem 1300 a 1700. Mezinárodní symposium Kutná Hora, 18.–20. září 2008 / Sedletz. Geschichte, Architektur und Kunstschaffen im Sedletzer Kloster im mitteleuropäischen Kontext um die Jahre 1300 und 1700. Internationales Symposium, Kuttenberg, 18.–20. September 2008, Togga, s. 369–384.
Google Scholar

Przezdziecki, A. (red.) (1863). Joannis Długosz senioris canonici cracoviensis Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis nunc primum e codice autographo editus, t. 1: Ecclesia cathedralis cracoviensis; Ecclesiae collegiatarum, Typographia Kirchmajeriana.
Google Scholar

Przybyszewski, B. (1989). Zarys dziejów diecezji krakowskiej, t. I: Średniowiecze, Wydawnictwo Św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej.
Google Scholar

Ptaśnik, J. (oprac.) (1917). Cracovia artificum 1300–1500, Polska Akademia Umiejętności.
Google Scholar

Schneider, R. (Hrsg.) (1984). Salem: 850 Jahre Reichsabtei und Schloss, Stadler.
Google Scholar

Schurr, M.C. (2009). Die Klosterkirche von Sedletz und die „Avantgarde” der Architektur um 1300. [W:] R. Lomičková (red.). Sedlec. Historie, architektura a umĕlecká tvorba sedleckého kláštera ve středoevropském kontextu kolem 1300 a 1700. Mezinárodní symposium Kutná Hora, 18.–20. září 2008 / Sedletz. Geschichte, Architektur und Kunstschaffen im Sedletzer Kloster im mitteleuropäischen Kontext um die Jahre 1300 und 1700. Internationales Symposium, Kuttenberg, 18.–20. September 2008, Togga, s. 297–313.
Google Scholar

Strzelecka, A. (1971). Lanckoroński Zbigniew. [W:] Polski słownik biograficzny, t. XVI, Ossolineum, s. 457–458.
Google Scholar

Trawkowski, S. (1981). Piotr z Radolina. [W:] Polski słownik biograficzny, t. XXVI, Ossolineum, s. 422–428.
Google Scholar

Ulanowski, B. (1889). Formulae ad ius canonicus spectantes, ex actes Petri Wysz episcopi Cracoviensis (1392–1412), maxima parte depromptae. Archiwum Komisyi Historycznej, 5, s. 265–358.
Google Scholar

Węcławowicz, T. (1993–1997). Opracowanie historyczno-konserwatorskie kamiennych ścian wawelskiej katedry – cechy warsztatowe, znaki kamieniarskie – wykonane dla firmy konserwatorskiej „Rachtan”, mps w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie.
Google Scholar

Węcławowicz, T. (1995). Kraków. Kościół katedralny p.w. śś. Wacława i Stanisława; Kościół archiprezbiterialny p.w. Wniebowzięcia Panny Marii; Kościół parafialny p.w. Bożego Ciała Kanoników Regularnych; Kościół p.w. śś. Katarzyny i Małgorzaty Augustianów Eremitów. [W:] T. Mroczko, M. Arszyński, A. Włodarek (red.). Architektura gotycka w Polsce, t. II, Instytut Sztuki PAN, s. 122–127.
Google Scholar

Węcławowicz, T. (2007). The Bohemian King, the Polish Bishop, and their Church: Wenceslas II’s Cathedral in Krakow 1295–1305. [W:] A. Gajewski, Z. Opačić (red.). The Year 1300 and the Creation of a New European Architecture, Brepols, s. 177–183. DOI: https://doi.org/10.1484/M.AMA-EB.3.15
Google Scholar

Węcławowicz, T. (2009). Krakovská katedrála a její konstrukční systém. Cisterciácká, nebo katedrální tradice?. [W:] R. Lomičková (red.). Sedlec. Historie, architektura a umĕlecká tvorba sedleckého kláštera ve středoevropském kontextu kolem 1300 a 1700. Mezinárodní symposium Kutná Hora, 18.–20. září 2008 / Sedletz. Geschichte, Architektur und Kunstschaffen im Sedletzer Kloster im mitteleuropäischen Kontext um die Jahre 1300 und 1700. Internationales Symposium, Kuttenberg, 18.–20. September 2008, Togga, s. 335–345.
Google Scholar

Węcławowicz, T. (2014), Królewski kościół katedralny na Wawelu. W rocznicę konsekracji 1364–2014 / Royal Cathedral Church on Wawel Hill in Krakow. Jubilee of the Consecration 1364–2014, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne sp. z o.o. – Oficyna Wydawnicza AFM.
Google Scholar

Wojciechowski, T. (1900). Kościół katedralny w Krakowie, Akademia Umiejętności.
Google Scholar

Wyrozumski, J. (red.) (2009). Jana Długosza Roczniki, czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. 12: 1462–1480. Oprac. tekstu łac. D. Turkowska, tłum. na j. polski J. Mrukówna. Wyd. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Vol. 26 (2026)
Published: 2026-01-01

eISSN: 2451-0858

10.31749/2451-0858-SaS

Publisher

AFM Publishing House of the Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University

Licence CC

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Submit

The phenomenon of the pillar-and-buttress construction and its evolution in Kraków’s churches after the mid-15th century

Abstract

Keywords:

Tomasz Węcławowicz

MSHE Poland