Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały

Artykuł porusza problematykę tendencji do algorytmizacji postępowania w sprawach alimentacyjnych, zmierzającej do ujednolicenia stawek alimentów przez tworzenie urzędowych taryfikatorów oraz idącego za tym upraszczania postępowania. Dalszym krokiem może być wprowadzenie algorytmów opartych na sztucznej inteligencji, wspomagających sędziego w ocenie sytuacji osobistej i majątkowej stron postępowania alimentacyjnego, bądź też zupełna dejudycjalizacja tego postępowania. Problemem badawczym jest więc określenie, czy ten kierunek zmian jest słuszny oraz jakie szanse i zagrożenia mogą się z nią wiązać. Celem opracowania jest analiza dotychczasowych propozycji legislacyjnych na podstawie metody formalno-dogmatycznej, jak również możliwych konsekwencjami pogłębienia trendu algorytmizacji przyznawania alimentów oraz przedstawienie propozycji de lege ferenda. Autorka dochodzi do wniosku, że trend algorytmizacji spraw alimentacyjnych może być niebezpieczny, gdyż zasada dobra dziecka
nakazywałaby raczej jak największą indywidualizację rozstrzygnięć w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy aniżeli ujednolicenie i usztywnienie stawek należności, opierając się na urzędowych taryfikatorach. Algorytmizacja nie rozwiąże także podstawowego problemu, jakim jest słaba skuteczność egzekucji należności alimentacyjnych. Bardziej sprawiedliwe i odpowiadające stronom rezultaty niż te osiągnięte w drodze algorytmizacji dałby raczej promowanie konsensualnych metod rozwiązywania sporów alimentacyjnych, w ramach których tablice alimentacyjne mogłyby posłużyć jedynie jako narzędzie pomocnicze, stanowiące punkt wyjścia do negocjacji lub mediacji.

In recent years, Artificial Intelligence has gained prominence in the business sector by allowing companies to focus on their core activities while automating routine and administrative tasks. However, the excessive autonomy and lack of transparency in certain AI systems can negatively impact the fundamental rights of individuals interacting with them. A notable example is the use of AI in recruitment processes, where algorithms screen candidates for job vacancies. Poorly managed implementation may increase the risk of discriminatory outcomes. This paper aims to evaluate the impact of AI on fundamental rights in private-sector recruitment and selection processes, examining how Portuguese and European legal frameworks can protect candidates. Although both Portuguese Constitutional Law and European Law uphold the principle of non-discrimination, they are currently insufficient to address algorithmic bias. In this context, the European legislator’s adoption of the AI Act, designed to limit the potential discriminatory effects of algorithms, is particularly commendable. In order to achieve the proposed objectives, the scientific methodology adopted  in this scientific paper was a critical analysis of the state of the question, with an analytical review of the literature and doctrinal works of various authors that we have chosen for this research, and an analysis of the current Portuguese Law and European Union Law, including the current Artificial Intelligence Act, in order to draw the obvious conclusions.

The rapid growth of financial technology (FinTech) in the European Union has catalysed a complex regulatory response designed to protect consumers while sustaining digital market competition. This article undertakes a doctrinal legal analysis of the principal EU legislative instruments governing e-banking in the FinTech sector, focusing on the Payment Services Directive 2 (PSD2), the Digital Markets Act (DMA), the Digital Services Act (DSA), and the Digital Operational Resilience Act (DORA). The central argument is that the current EU regulatory framework, while broadly advancing consumer protection goals, generates structural tensions with FinTech innovation through overlapping compliance obligations, fragmented national implementation, and proportionality deficits that disproportionately burden smaller market participants. Through textual analysis of primary legislation, interpretation of CJEU jurisprudence in Kušionová v SMART Capital a.s. (C-34/13) and FS and WU v First Bank SA (C-593/22), and evaluation of authoritative
institutional reports, the article identifies three normative fault lines: the PSD2 and GDPR interface and its data-sharing tensions; the
gatekeeping architecture of the DMA and its competitive implications for FinTech ecosystems; and DORA’s cybersecurity mandates and their asymmetric compliance burden. The article concludes that the EU is at a normative inflection point and argues for proportionate, coherent, and forward-looking legal mechanisms capable of accommodating emerging digital finance paradigms.

Artykuł dotyczy aktualnego problemu skracania tygodnia pracy, obecnego w dyskursie prawniczym i społecznym zarówno w Polsce, jak i za granicą. W artykule przedstawiono argumenty zwolenników i przeciwników tego rozwiązania oraz postawiono pytanie o negatywne aspekty, jakie obecnie niesie ze sobą takie rozwiązanie, oraz o wnioski dla Polski ze zrealizowanego programu pilotażowego. W opracowaniu zastosowano metodę analizy tekstu prawnego oraz metodę porównawczą. Konieczne okazały się także metody analizy czynnikowej oraz opis wprowadzanych działań o charakterze prawnym i faktycznym. Zdaniem autora w polskich uwarunkowaniach czterodniowy tydzień pracy jest możliwy do wprowadzenia tylko w odniesieniu do niektórych zawodów, a jego wprowadzenie do Kodeksu pracy jako zasady jest obecnie nietrafionym pomysłem.

It has been 35 years since diplomatic relations between Poland and
Georgia were renewed. Despite the considerable geographical distance,
Georgia remains an important international partner of Poland,
particularly within the framework of its ‘Eastern Policy’. The following
article aims to analyse the treaties currently in force that regulate bilateral
relations between Poland and Georgia. The text analyses bilateral
treaties signed since 1991 and compares these documents with
the agreements that Poland has concluded with other South Caucasus
states – Armenia and Azerbaijan. The standard features and unique
characteristics of these acts are highlighted. In particular, the article
examines the content of the Treaty of Friendship and Cooperation between
Poland and Georgia signed in 1993, one of the few such acts
concluded by Poland with its foreign partners and the only one with
a South Caucasus state.

The study aims to analyse the inheritance law regulations of the Grand
Duchy of Luxembourg with regard to the scope of freedom to dispose
of property upon death. The Luxembourg legislature has decided to
retain its succession law regulations in a form that has remained almost
unchanged since the beginning of the nineteenth century. Consequently,
so-called ‘legal survivors’ continue to exist in Luxembourg, providing
an exceptionally fascinating basis for legal research. They are manifested
primarily in the regulation of the maritime will (despite Luxembourg
having no access to the sea) and in its almost unchanged system of
forced heirship. The scope of testamentary freedom in Luxembourg
law is dual in nature. On the one hand, it imposes significant restrictions
on the testator where descendants exist; on the other hand, in the
absence of persons belonging to the first group of statutory heirs,
the testator enjoys a disproportionately broader freedom of disposition.
The position of the surviving spouse also remains strongly rooted
in Napoleonic regulations, which historically reduced the spouse’s
shares and rights to a minimum. Although legislative amendments
adopted in the second half of the twentieth century and at the beginning
of the twenty-first century have strengthened the spouse’s position,
it is still considerably weaker than that enjoyed by the descendants
of the deceased.

Dynamiczny rozwój narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji prowadzi do istotnych zmian w sposobie świadczenia pracy, zwłaszcza pracy o charakterze intelektualnym i twórczym. W praktyce coraz częściej pojawia się pytanie, czy treści generowane przy udziale systemów AI mogą być uznane za „własną pracę” pracownika oraz jakie konsekwencje prawne rodzi ich wykorzystanie w ramach stosunku pracy. Celem artykułu jest analiza tego zagadnienia z perspektywy prawa pracy, z uwzględnieniem odpowiedzialności pracowniczej, relacji z prawem autorskim oraz konstytucyjnych i etycznych aspektów wykorzystania sztucznej inteligencji w środowisku pracy.
Autor wskazuje, że choć obowiązujące przepisy prawa pracy nie zawierają szczególnych regulacji dotyczących korzystania z AI, nie oznacza to braku normatywnych kryteriów oceny takich praktyk. W szczególności obowiązek osobistego świadczenia pracy, obowiązek należytej staranności oraz obowiązek lojalności wobec pracodawcy zachowują pełną aktualność w warunkach automatyzacji procesów intelektualnych. W artykule wykazano, że treści generowane przy udziale AI nie mogą być automatycznie utożsamiane z własną pracą pracownika, a ich kwalifikacja prawna wymaga każdorazowej oceny rzeczywistego wkładu decyzyjnego pracownika oraz zakresu jego kontroli nad rezultatem pracy. Ponadto analiza z zakresu prawa autorskiego prowadzi do wniosku, że znaczna część takich treści może nie spełniać przesłanek utworu, co ujawnia istotne napięcie między odpowiedzialnością pracowniczą
a konstrukcją autorstwa.
W zakończeniu sformułowano wnioski interpretacyjne oraz umiarkowane postulaty de lege ferenda, uwzględniające standardy konstytucyjne oraz europejskie soft law dotyczące odpowiedzialnego rozwoju sztucznej inteligencji.

Artykuł analizuje wzajemne przenikanie się literatury i prawa w kontekście transpłciowości, ukazując, jak dzieła literackie oraz orzecznictwo i doktryna prawnicza wpływają na rozumienie i kształtowanie sytuacji osób transpłciowych w Polsce. Autorzy, odwołując się do wybranych tekstów literackich (m.in. Orlando Virginii Woolf, Empuzjon Olgi Tokarczuk) oraz najnowszych zmian w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości UE, wskazują na niedoskonałości polskiego systemu prawnego, który wciąż nie odpowiada na realne potrzeby tej grupy społecznej.

Wskazano, że literatura, poprzez budowanie empatii i ukazywanie złożoności doświadczeń osób transpłciowych, może stanowić istotny głos w debacie nad koniecznością zmian legislacyjnych. Artykuł podkreśla, że kompleksowe i nowoczesne regulacje prawne powinny uwzględniać zarówno prawa człowieka, jak i godność jednostki, stanowiąc odpowiedź na wyzwania współczesności. Autorzy uwypuklili szereg sfer, w których osoby transpłciowe doznają ograniczeń ujemnie rzutujących na ich dobrostan, zwracając jednocześnie uwagę, że w świetle najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego powinno dojść do istotnego uproszczenia procedur sądowych inicjowanych przez te osoby.

W szczególności ukazano, że literatura może pełnić funkcję poznawczą, krytyczną i normatywną wobec prawa, wpływając na jego interpretację oraz kierunki rozwoju. Autorzy wskazują, że brak kompleksowej regulacji prawnej w Polsce prowadzi do fragmentaryzacji ochrony praw osób transpłciowych oraz przerzucenia ciężaru rozstrzygania kluczowych kwestii na judykaturę, przy czym podkreślają znaczenie najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz standardów europejskich jako impulsu do zmian legislacyjnych. Artykuł wskazuje także na konieczność uwzględnienia problematyki transpłciowości w szerszym kontekście – obejmującym ochronę zdrowia, prawo pracy, przeciwdziałanie przemocy oraz prawo rodzinne.